Suy giãn tĩnh mạch chân hay còn gọi là suy giãn tĩnh mạch chi dưới là tình trạng suy giảm chức năng đưa máu trở về tim của hệ thống tĩnh mạch nằm ở vùng chân dẫn đến hiện tượng máu ứ đọng lại sẽ gây ra những biến đổi về huyết động và biến dạng tổ chức mô xung quanh.

Bệnh gây nhức mỏi, nặng chân, phù chân, tê dị cảm, cảm giác kiến bò, chuột rút về ban đêm,… có thể dẫn đến những biến chứng khó chữa như: chàm da, loét chân không lành, chảy máu, dãn lớn các tĩnh mạch nông, viêm tĩnh mạch nông huyết khối, huyết khối tĩnh mạch sâu,…

Theo thống kê có tới 35% người trưởng thành, 50% người nghỉ hưu mắc phải bệnh này. Nguyên nhân gây suy giãn tĩnh mạch thường do rất nhiều nguyên nhân như: đặc thù công việc phải đứng lâu hay ngồi nhiều, dư thừa cân nặng, ít vận động và hoạt động thể chất, thường xuyên đi giày cao gót, cũng có thể do tiền sử gia đình...

Hình ảnh suy giãn tĩnh mạch chân.

Ở giai đoạn đầu: các triệu chứng thường mờ nhạt và thoáng qua, người bệnh thường có biểu hiện đau, nặng chân, hoặc cảm giác mang giày dép chật hơn bình thường, mỏi chân, phù nhẹ khi đứng lâu ngồi nhiều, chuột rút vào buổi tối, cảm giác chân bị châm kim, dị cảm như kiến bò vùng cẳng chân về đêm. Nhiều mạch máu nhỏ li ti ở cổ chân và bàn chân. Những triệu chứng này thường không rõ ràng hoặc mất đi khi nghỉ ngơi, các tĩnh mạch ở chi chưa giãn nhiều, lúc giãn, lúc không nên người bệnh ít chú ý và dễ bỏ qua.

Giai đoạn tiến triển: gây phù chân, có thể phù ở mắt cá hay bàn chân. Vùng cẳng chân xuất hiện thay đổi màu sắc da do máu ứ ở tĩnh mạch lâu ngày sẽ có biểu hiện loạn dưỡng. Cảm giác nặng, đau nhức chân. Hiện tượng này không mất đi khi nghỉ ngơi, nặng hơn có thể thấy các búi tĩnh mạch trương phồng nổi rõ trên da một cách thường xuyên, các mảng bầm trên da.

Giai đoạn biến chứng: gây viêm tĩnh mạch huyết khối nông, chảy máu nặng do dãn vỡ tĩnh mạch, nhiễm khuẩn vết loét của suy tĩnh mạch mạn tính.

Nguyên nhân là gì?

- Tư thế sinh hoạt, làm việc: phải đứng hay ngồi một chỗ lâu, ít vận động, mang vác nặng,…tạo điều kiện máu bị dồn xuống hai chân, làm tăng áp lực trong các tĩnh mạch ở chân, lâu ngày gây tổn thương các van tĩnh mạch một chiều. khi các van bị suy yếu sẽ làm giảm khả năng ngăn chặn luồng máu chảy ngược xuống dưới do tác dụng của trọng lực, dẫn đến máu ứ ở hai chân.

- Làm việc trong môi trường ẩm thấp cũng là tác nhân gây bệnh trầm trọng hơn.

- Người mang thai nhiều lần, sinh đẻ nhiều, béo phì hay thừa cân, táo bón kinh niên, di truyền, nội tiết, sử dụng thuốc ngừa thai, lười thể dục, hút thuốc lá, chế độ ăn ít xơ và vitamin,… cũng làm bệnh trở nên nặng hơn.

- Huyết khối tĩnh mạch sâu ngăn cản dòng máu về tim, viêm tĩnh mạch với hình thành huyết khối trrong các tĩnh mạch nông và sâu.

- Khiếm khuyết van do bẩm sinh.

- Quá trình thoái hóa do tuổi tác (thường gặp ở người già).

Theo Y học cổ truyền YHCT: Dãn tĩnh mạch chi dưới được mô tả trong phạm vi Chứng "Cân lựu" của YHCT (Chứng gân xanh tím xoắn lại từng hòn, kết thành như con giun, nổi lên ở vùng bụng chân).

Bài thuốc điều trị: đương quy 20g, xích thược 20g, hồng hoa 15g, đào nhân 16g, xuyên khung 15g, sinh địa 15g, hoàng kỳ 12g, thục địa 10g, hòe hoa 20g, đan sâm 20g. Bài thuốc có tác dụng hoạt huyết, trục huyết ứ, chống viêm, thông kinh, lợi thấp, giảm đau, thanh nhiệt lương huyết, bổ âm, dưỡng huyết, làm chắc thành mạch, hành khí, lưu thông khí huyết đưa máu về tim. Sắc uống ngày 1 thang. Uống liền 20-30 ngày là 1 liệu trình. Uống khi thuốc còn ấm, sau bữa ăn 30 phút. Ngoài ra trong thời gian uống thuốc, không ăn thức ăn cay nóng, khó tiêu, ngủ đủ nhu cầu, ăn nhiều rau củ quả. Công việc phải đứng lâu, ngồi lâu nên có thời gian giải lao để máu bớt ứ đọng, duy trì cân nặng, tập thể dục đều đặn và phù hợp.

Ngoài ra, còn có các biện pháp không dùng thuốc cũng giúp tăng lưu thông tuần hoàn hỗ trợ tốt cho điều trị bệnh dãn tĩnh mạch chi dưới như: Laser công suất thấp nội mạch, oxy cao áp, điều trị bằng máy nén ép trị liệu,…

Biện pháp phòng ngừa như thế nào?

- Một trong những biện pháp thể dục tốt nhất cho người suy giãn tĩnh mạch chính là đi bộ. Thể tích và áp lực trong tĩnh mạch sẽ thay đổi khi đi bộ. Do đó sự co cơ khi đi bộ sẽ giúp bơm tĩnh mạch hoạt động hiệu quả. Lực ép của cơ vào hệ tĩnh mạch sâu đo được khi đang vận động tích cực cao hơn rất nhiều so với lúc đứng yên. Từ đó giúp máu được đẩy mạnh về tim, làm giảm tình trạng ứ đọng cũng như áp lực trong hệ tĩnh mạch nông. Việc đi bộ cũng giúp đẩy máu từ hệ tĩnh mạch sâu về tim tốt hơn, làm giảm áp lực của hệ tĩnh mạch nông. Nhờ đó giảm các triệu chứng và biểu hiện của bệnh suy tĩnh mạch. Tốt nhất, mỗi ngày, mọi người nên đi bộ ít nhất 10 -30 phút.

- Trong lúc ngồi làm việc, có thể phối hợp tập các bài tập vận động chân như: co duỗi các ngón chân, gập duỗi cổ chân, nhón gót… để máu lưu chuyển tốt hơn.

- Bổ sung đủ bằng chế độ ăn giàu trái cây, rau tươi, hạn chế ăn các đồ ăn nóng, cay và hút thuốc, uống rượu bia và dùng các chất kích thích.

- Giảm cân, tránh táo bón.

- Những bệnh nhân phải nằm bất động lâu ngày nên được tập vật lý trị liệu, xoa bóp chi để tránh huyết khối tĩnh mạch…

Chỉ đạo tuyến Chỉ đạo tuyến

Kế hoạch Công tác chỉ đạo tuyến 2024.
Xem tại đây.

Vị thuốc quanh ta Vị thuốc quanh ta

Cần tây hạ áp

Món ăn - bài thuốc cho người huyết áp thấp

ỔN ĐỊNH HUYẾT ÁP TỪ RỄ CÂY NHÀU

Bài thuốc trị chứng khô miệng

Hoa hướng dương làm thuốc.

Danh mục kỹ thuật Danh mục kỹ thuật

II. NỘI KHOA

Nội dung chi tiết xem tại đây.

Xem nội dung chi tiết của từng quy trình kỹ thuật tại đây.

Quy trình kỹ thuật Quy trình kỹ thuật

Công văn số: 17/QĐ-BVYHCTTG ngày 31/7/2025 Quyết định Thay đổi danh mục mã dùng chung các loại dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế; không bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Y học cổ truyền Tiền Giang

XVIII. CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

VII. NỘI TIẾT

XXII. HUYẾT HỌC - HÓA SINH

XXI. THĂM DÒ CHỨC NĂNG

Phác đồ điều trị Phác đồ điều trị

1. Phác đồ điều trị Tăng huyết áp

PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP

Tại Bệnh viện Y học cổ truyền Tiền Giang

(Ban hành kèm theo QĐ số 163/QĐ-YHCT ngày 10/7/2020

của Giám Đốc BV YHCT Tiền Giang)

I. THEO Y HỌC HIỆN ĐẠI

1. Định nghĩa

Tăng huyết áp là khi huyết áp tâm thu ≥ 140mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90mmHg.

2. Nguyên nhân

Phần lớn tăng huyết áp ở người trưởng thành là không rõ nguyên nhân (THA nguyên phát), chỉ có khoảng 10% các trường hợp là có nguyên nhân (THA thứ phát) đó là:

- Viêm cầu thận cấp/mạn, sỏi thận, thận đa nang, thận ứ nước, suy thận, hẹp động mạch thận, u tủy thượng thận.

- Cường Aldosterone tiên phát, hội chứng Cushing, bệnh lý tuyến giáp/cận giáp, tuyến yên.

- Hẹp eo động mạch chủ, nhiễm độc thai nghén.

- Do thuốc: kháng viêm, tránh thai, cam thảo,…

3. Chẩn đoán

PHÂN ĐỘ TĂNG HUYẾT ÁP THEO WHO/ISH 1999

Phân độ huyết áp	Huyết áp tâm thu (mmHg)		Huyết áp tâm trương (mmHg)
Huyết áp tối ưu	< 120	và	< 80
Huyết áp bình thường	120 – 129	và/hoặc	80 – 84
Tiền tăng huyết áp	130 – 139	và/hoặc	85 – 89
Tăng huyết áp độ 1	140 – 159	và/hoặc	90 – 99
Tăng huyết áp độ 2	160 – 179	và/hoặc	100 – 109
Tăng huyết áp độ 3	≥ 180	và/hoặc	≥ 110
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc	≥ 140	và	< 90

BẢNG PHÂN TẦNG NGUY CƠ TIM MẠCH

Bệnh cảnh	Huyết áp Bình thường	Tiền THA	THA Độ 1	THA Độ 2	THA Độ 3
Trị số Huyết áp	Huyết áp tâm thu 120-129 mmHg và Huyết áp tâm trương 80-84 mmHg	Huyết áp tâm thu 130-139 mmHg và/hoặc Huyết áp tâm trương 85-89 mmHg	Huyết áp tâm thu 140-159 mmHg và/hoặc Huyết áp tâm trương 90-99 mmHg	Huyết áp tâm thu 160-179 mmHg và/hoặc Huyết áp tâm trương 100-109 mmHg	Huyết áp tâm thu ≥ 180 mmHg và/hoặc Huyết áp tâm trương ≥ 110 mmHg
Không có yếu tố nguy cơ tim mạch			Nguy cơ thấp	Nguy cơ trung bình	Nguy cơ cao
Có từ 1-2 yếu tố nguy cơ tim mạch (YTNCTM)	Nguy cơ thấp	Nguy cơ thấp	Nguy cơ trung bình	Nguy cơ trung bình	Nguy cơ rất cao
Có ≥ 3 YTNCTM hoặc hội chứng chuyển hóa hoặc tổn thương cơ quan đích hoặc đái tháo đường	Nguy cơ trung bình	Nguy cơ cao	Nguy cơ cao	Nguy cơ cao	Nguy cơ rất cao
Đã có biến cố hoặc có bệnh tim mạch hoặc có bệnh thận mạn tính	Nguy cơ rất cao	Nguy cơ rất cao	Nguy cơ rất cao	Nguy cơ rất cao	Nguy cơ rất cao

4. Cận lâm sàng

- CTM, Đường huyết đói, Cholesterol TP, Triglyceride, HDL_c, LDL_c, AST, ALT, Creatinine, BUN,...

- Tổng phân tích nước tiểu

- Điện tim thường, Siêu âm bụng tổng quát, X-quang tim phổi…

* Tùy tình hình thực tế trên lâm sàng, Bác sĩ có thể chỉ định cận lâm sàng để đánh giá các yếu tố nguy cơ tổn thương cơ quan đích.

II. THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN

Theo Y học Cổ Truyền (YHCT) Tăng huyết áp (THA) được xem như là một hội chứng bao gồm:

Hoa mắt, chóng mặt được xếp vào chứng Huyễn vựng.
Đau đầu được xếp vào chứng Đầu thống.
Hồi hộp, đánh trống ngực được xếp vào chứng Tâm úy, Chính xung.
Đau ngực được xếp vào chứng Tâm thống, nếu đau ngực có kèm khó thở thì gọi là Tâm tý, Tâm trướng.
Hôn mê, liệt nửa người xếp vào chứng Trúng phong.

Nguyên nhân của bệnh THA theo YHCT có thể là:

Do thất tình như giận, lo sợ gây tổn thương 2 tạng Can và Thận âm.
Do bệnh lâu ngày, thể chất suy yếu, thận âm và thận dương suy. Thận âm suy hư hỏa bốc lên, thận dương suy chân dương nhiễu loạn ở trên.
Do đàm thấp ủng trệ gây tắc trở thanh khiếu. Đàm thấp có thể do ăn uống không đúng cách gây tổn hại tỳ vị hoặc do thận dương suy không khí hóa được nước mà sinh đàm.

Các thể lâm sàng:

Thể Can dương xung:

Trong thể bệnh cảnh này trị số huyết áp cao thường hay dao động.
Người bệnh thường đau đầu với những tính chất:

+ Tính chất: căng hoặc như mạch đập.

+ Vị trí: đỉnh đầu hoặc một bên đầu.

+ Thường kèm cơn nóng phừng mặt, hồi hộp trống ngực, người bứt rứt.

Mạch đi nhanh và căng (huyền).

Thể Thận âm hư:

Triệu chứng nổi bật trong thể này, ngoài trị số huyết áp cao là

Tình trạng uể oải, mệt mỏi thường xuyên.
Đau nhức mỏi lung âm ỉ.
Hoa mắt chóng mặt, ù tai, đầu nặng hoặc đau âm ỉ.
Cảm giác nóng trong người, bứt rứt, thỉnh thoảng có cơn nóng phừng mặt, ngũ tâm phiền nhiệt, ngủ kém, có thể có táo bón.
Mạch trầm, huyền, sác, vô lực.

Thể Đàm thấp:

Triệu chứng nổi bật trong thể bệnh lý này:

Người béo, thừa cân.
Lưỡi dầy, to.
Bệnh nhân thường ít than phiền về triệu chứng đau đầu (nếu có, thường là cảm giác nặng đàu) nhưng dễ than phiền về tê nặng chi dưới.
Thường hay kèm tang cholesterol máu.
Mạch hoạt.

III. ĐIỀU TRỊ

1. Theo Y học hiện đại

1.1. Nguyên tắc chung

- Tăng huyết áp là bệnh mạn tính nên cần theo dõi đều, điều trị đúng và đủ hàng ngày, điều trị lâu dài.

- Mục tiêu điều trị là đạt "huyết áp mục tiêu" và giảm tối đa "nguy cơ tim mạch".

- "Huyết áp mục tiêu" cần đạt là < 140/90mmHg và thấp hơn nữa nếu người bệnh vẫn dung nạp được. Nếu nguy cơ tim mạch từ cao đến rất cao thì huyết áp mục tiêu cần đạt là < 130/80 mmHg. Khi điều trị đã đạt huyết áp mục tiêu, cần tiếp tục duy trì phác đồ điều trị lâu dài kèm theo việc theo dõi chặt chẽ, định kỳ để điều chỉnh kịp thời.

- Điều trị cần hết sức tích cực ở bệnh nhân đã có tổn thương cơ quan đích. Không nên hạ huyết áp quá nhanh để tránh biến chứng thiếu máu ở các cơ quan đích, trừ tình huống cấp cứu.

1.2. Các biện pháp thay đổi lối sống

- Chế độ ăn hợp lý:

+ Giảm ăn mặn (< 6g muối hay 1 thìa cà phê muối mỗi ngày)

+ Tăng cường ăn rau xanh, hoa quả tươi.

+ Hạn chế thức ăn có nhiều cholesterol và axit béo no.

- Tích cực giảm cân nếu dư cân, duy trì cân nặng lý tưởng với chỉ số khối cơ thể BMI từ 18,5 đến 22,9 kg/m²

- Cố gắng duy trì vòng bụng: nam <90cm, nữ <80cm.

- Hạn chế rượu, bia, không hút thuốc.

- Tập thể dục, đi bộ đều đặn 30-60 phút mỗi ngày.

- Thư giản, nghỉ ngơi hợp lý.

- Tránh bị stress, lạnh đột ngột.

- Nếu vẫn không đạt huyết áp mục tiêu hoặc có biến cố: cần chuyển tuyến trên hoặc gửi khám chuyên khoa tim mạch.

1.3. Điều trị bằng thuốc:

- Lợi tiểu.

- Nhóm ức chế men chuyển.

- Nhóm ức chế canxi.

- Nhóm chẹn β.

- Điều trị bệnh lý tim mạch (nếu có bệnh lý tim mạch kèm theo).

- Ổn định đường huyết (nếu có bệnh lý ĐTĐ kèm theo).

- Ổn định Lipid máu (nếu có bệnh lý Rối loạn Lipid máu kèm theo).

1.4. Các lý do để chuyển tuyến trên hoặc chuyên khoa tim mạch

Cân nhắc chuyển đến các đơn vị quản lý THA tuyến trên hoặc chuyên khoa tim mạch trong các trường hợp sau:

- Tăng huyết áp tiến triển: THA đe doạ có biến chứng (như tai biến mạch não thoáng qua, suy tim...) hoặc khi có các biến cố tim mạch.

- Nghi ngờ tăng huyết áp thứ phát hoặc THA ở người trẻ hoặc khi cần đánh giá các tổn thương cơ quan đích.

- Tăng huyết áp kháng trị mặc dù đã dùng nhiều loại thuốc phối hợp (3 thuốc, trong đó ít nhất có 1 thuốc lợi tiểu) hoặc không thể dung nạp với các thuốc hạ áp, hoặc có quá nhiều bệnh nặng phối hợp.

- THA ở phụ nữ có thai hoặc một số trường hợp đặc biệt khác.

QUI TRÌNH ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP

2. Theo Y học cổ truyền

2.1. Thể can dương xung

Pháp trị: Bình can giáng nghịch.

Bình can tức phong (nếu là cơn tăng huyết áp)

Bài thuốc: Thiên Ma Câu Đằng ẩm gia giảm.

Thiên ma 08g

Câu đằng 12g

Hoàng cầm 10g

Chi tử 12g

Hà thủ ô 10g

Tang ký sanh 12g

Bạch linh 12g

Đổ trọng 10g

Thạch quyết minh 20g

Ích mẫu 12g

Ngưu tất 12g

2.2. Thể thận âm hư

- Pháp trị: Tư âm ghìm dương, tư bổ can thận

- Bài thuốc 1: Bài hạ áp gia giảm.

Thục địa 20g

Ngưu tất 10g

Rễ nhàu 10g

Trạch tả 10g

Thảo quyết minh 12g

Táo nhân 10g

Mã đề 20g

Hoa hòe 10g

Bài thuốc 2: Lục vị địa hoàng gia Quy Thược.

Thục địa 20g

Trạch tả 08g

Hoài sơn 15g

Bạch linh 12g

Sơn thù 15g

Đương quy 12g

Đơn bì 12g

Bạch thược 08g

Bài thuốc 3: Bổ can thận gia giảm.

Hà thủ ô 10g

Trạch tả 12g

Thục địa 15g

Đương quy 12g

Sài hồ 10g

Hoài sơn 15g

Thảo quyết minh 10g

2.3. Thể đàm thấp

- Pháp trị: Hóa đờm, trừ thấp.

- Bài thuốc 1: Bài hạ áp gia giảm.

Thục địa 20g

Ngưu tất 10g

Rễ nhàu 10g

Trạch tả 10g

Thảo quyết minh 12g

Táo nhân 10g

Mã đề 20g

Hoa hòe 10g

Bài thuốc 2: Nhị trần thang gia giảm

Bán hạ 12g

Trần bì 12g

Bạch linh 12g

Cam thảo (chích) 04g

Can khương 04g

Đại táo 12g

- Bài thuốc 3: Bán hạ Thiên ma Bạch truật thang gia giảm.

Bán hạ 12g

Bạch truật 12g

Trần bì 12g

Thiên ma 08g

Bạch linh 12g

Sinh cương/Can khương 04g

Cam thảo 04g

Đại táo 12g

Đảng sâm 10g

Huỳnh kỳ 12g

Hoàng bá 06g

Trạch tả 08g

Mạch nha 08g

Thương truật 08g

Lục thần khúc 08g

* Ngoài ra có thể sử dụng hoặc kết hợp các loại thuốc thành phẩm YHCT có tác dụng điều trị phù hợp với các thể bệnh.

3. Điều trị bằng các phương pháp không dùng thuốc: theo quy trình kỹ thuật của Bệnh viện.

* Có thể sử dụng đơn thuần hoặc kết hợp các phương pháp sau:

Điện châm.
Laser châm.
Cấy chỉ (Nhu châm).
Thủy châm.
Xoa bóp bấm huyệt.
Điều trị bằng laser công suất thấp.
Điều trị bằng laser công suất thấp nội mạch.
Điều trị bằng dòng điện xung.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Bệnh học và điều trị nội khoa (kết hợp Đông Tây Y), NXB Y học 2007.
Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị THA (ban hành kèm theo quyết định Số 3192/QĐ-BYT ngày 31/8/2010 của Bộ trưởng bộ y tế).
Quy trình kỹ thuật Bệnh viện Y học cổ truyền Tiền giang.
Phương tễ học, NXB Y Học.

Góp ý & Thư viện Góp ý & Thư viện

TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ BỆNH VIỆN Y HỌC CỔ TRUYỀN TIỀN GIANG
Địa chỉ: Số 03 đường Thủ Khoa Huân, Phường 1, tp. Mỹ Tho, Tiền Giang
Điện thoại 0273 3872 379 Email: bvyhcttg@yahoo.com
Đơn vị xây dựng và phát triển VNPT Tiền Giang